Washington, D.C

Amerika’da paranın kalbi New York’ta atar, ama aklı hep Washington’dadır. Onun için yatırım kuruluşlarının, sigortacıların, bankaların başkentte her zaman güçlü bir ‘Hükümet İşleri Birimi’ kadrosu bulunur. Para makineleri New York’ta işlerken bu kadrolar da kurulu düzeneğin devamı için tıkır tıkır çalışır.

Ama bu hafta New York’un aklı da kalbi de Washington’daydı.

Bir yanda finansal reform yasa tasarısı, bir yanda Goldman Sachs oturumları. 

Tasarı konusundaki inatlaşma evlere şenlik gibi görünse de seyirlik malzeme konusunda Goldman Sachs oturumu tüm reality show’lara taş çıkartır durumdaydı.

Medyanın iştahını kabartan, blogcuları heyecanlandıran Demokrat Senatör Carl Levin’in başkanlığındaki alt komisyonun Goldman Sachs’ın kirli çamaşırlarını ortaya çıkarmaya çalışırken nasıl bir performans sergileyeceğiydi. Goldman Sachs’ın Washington’da neler söyleyeceği de muhtemelen haberlere başlık atmada sıkıntı çeken editörlerin işini kolaylaştıracaktı.

Malum, Senato alt komisyonu, finansal krizin sorumlularını bulmaya çalışıyor… İşte bunu yaparken de yasaları ihlal etmekle suçlanan Goldman Sachs’ın ifadesini almaya karar verdi.

Ne de olsa suçlu arayan parmaklar için şu sıralar halkın nefret ettiği Wall Street yöneticilerinden daha iyi bir hedef bulmak ‘Şam’da kayısı’ olurdu.

Peki ne olmuş da Sachs Kongre’nin huzuruna çağrılmıştı?

Saksısı zehir gibi çalışan Sachs yöneticileri adı ne kadar masum ilkokul günlerimizi hatırlatsa da oldukça sofistike bir fon olan ABACUS 2007 yoluyla sahtekarlık yapmakla suçlanıyor.  

Ne yapmış Sachs? 2007’de John Paulson isimli bir hedge fon yöneticisine sentetik CDO (collateralized debt obligation) karması yapmasını önermiş. Sentetik CDO’dan kasıt bir çeşit yatırım sigortası sayılan kredi temerrüt değişim fonlarından oluşması. Yani burada iki taraf var. Biri oluşturulan fonun iyi para getireceğini, diğeri de zarar edeceğini savunuyor ve buna göre pozisyonlar alınıyor.

Türkiye’deki Sermaye Piyasası Kurulu’nun Amerikan muadili olan Securities Exchange Comission ise diyor ki, Goldman Sachs, Paulson’un yardımıyla bu fonu, batması kuvvetle muhtemel ev kredilerinden oluşturdu.  Bu da yetmiyormuş gibi fonu oluşturan Paulson, Goldmans Sachs’ın fonun kar getireceğini düşünen iki müşterisine karşı pozisyon aldı. Sermaye Piyasası Kurulu’nu asıl rahatsız eden Sachs’ın Paulson faktörünü – yani fonu oluşturanın da, zarar edecek diye pozisyon alanın da aynı kişi olduğunu iki müşterisine bildirmemesi.

Kongre oturumunda konuşan Sachs yöneticileri ise bunun yasadışı olmadığını, adı geçen iki müşterinin yani ACA Financial Guranty ile Alman IKB bankasının sofistike kurumsal yatırımcılar olduğunu söylüyor. Yani özetle ‘Bu iki kuruluş dersini çalışmadıysa ve fonun risk derecesini doğru ölçemediyse bu bizim sorunumuz değil onların tembelliği,’ diye savunuyorlar kendilerini.

Goldman yöneticileri ‘Bizim işimiz bu, müşteriler portföy yaratmamızı istiyor, biz de onların risk alarak para kazanma ihtiyacını karşılıyoruz,’ diyorlar. Ve de ekliyorlar : ‘Yangından mal kaçırır gibi bir dolarlık fonu üç-beş sente alan müşteri bunun ne riskli olduğunu herkesten daha iyi bilir.’

Ama yöneticilerin bu açıklamaları senatörleri ikna etmekten uzaktı. Zaten alt komisyonun başkanı Senatör Carl Levin’in ağzını bile bozdu Goldman Sachs’ın bu fena halleri. Levin, şirket içi elektronik postalara atfen “Müşterilere ‘.oktan’ fonlar satıyoruz,’ diye yazışmalar olmadı mı aranızda” diye yöneticilere diklendi. Üstelik benim gibi harf tasarrufuna gitmeyip kelimeyi açık açık söyleyince de televizyonlarda birkaç kere ‘bip’lendi.

Şirketin CFO’su David Viniar’ın verdiği cevapsa dinleyenleri kahkahaya boğdu. Ama daha çok sinir krizi kahkahası havasında… Çünkü Viniar  ‘.oktan fonları sattığı’ iddiasından çok  bu ifadenin email’de yer almasından üzüntü duyduğunu söyledi.  

Yöneticiler her ne kadar yasadışı bir işe girişmediklerinde ısrar etseler de ‘Emlak piyasası çöktüğünde Goldman Sachs’tan sevinç ve zafer çığlıkları geliyordu’ şeklindeki haberler evini ve işini kaybeden birçok Amerikalı’nın gözünde bu şirketi çoktan mahkum konumuna düşürmüş durumda.

Ama finans piyasaları hala çok umursamış görünmüyor halkın ne düşündüğünü çünkü oturumun yapıldığı gün sona ererken Goldman Sachs’ın piyasa değeri yükseliyordu. Yani külahlar yine değişiyor, gün boyunca senatörlerden zılgıt yiyen şirket yöneticileri piyasalardan kocaman bir aferin alıyordu…

Washington, D.C.

Amerikan Senatosu, bu hafta finans sektörünü yakından ilgilendiren reform tasarısını oya sunuyor. Cumhuriyetçilerin sıkı muhalefetiyle karşı karşıya olan tasarı onaylanırsa Başkan Obama’nın kriz sonrasında öngördüğü bankacılık reformuna bir adım daha yaklaşılmış olacak.

Temsilciler Meclisi Aralık ayında benzeri bir reform tasarısını onaylamıştı. Bundan sonraki adım, Senato’dan çıkacak tasarıyla meclis tasarısı arasındaki farkları gidermek ve genel kurulda oya sunmak. Sonrasında Obama geçen yıldan bu yana ısrarla gündemde tuttuğu reformlara imza atmada gecikmeyecektir.

Finans reform tasarısı aslında bir dizi ‘meydan muharebesine’ sahne oldu denilebilir.  Reform nedeniyle güç ve para kaybedecek olanlar değişiklik rüzgarını kendi arkalarına almak için var güçleriyle mücadele ettiler.

Örneğin Merkez Bankası bağımsız bir mali tüketiciyi koruma dairesi kurulmasına şiddetle itiraz etti. Ama Senatörler, ısrarla bankanın daha önceki dönemlerde ‘ateşle imtihanını’ geçemediğini ve tüketicileri ‘predatory – aldatıcı’ finans kurumlarına karşı koruyamadıklarını yöneticilerinin yüzlerine söylemekten kaçınmadılar.  

Gerçi sonuçta Senato Bankacılık Komisyonu’nun Demokrat Başkanı Christopher Dodd  mali tüketiciyi koruma dairesinin Merkez Bankası çatısı altında kurulması önerisini taslağına aldı.

Peki bankacıları çıkarlarını zedeleyeceği gerekçesiyle endişelendiren ve Cumhuriyetçi Kongre üyelerini de devletin giderek daha da müdahaleci olma çabasının son adımı olarak değerlendirdiği tasarıda neler var.

Bir kere artık bankaların borç miktarını azaltıp, sermayelerini artırmaları gerekiyor.

Sonra öyle Amerikan rüyasını yani herkesi ev sahibi yapma bahanesiyle zor zor geçinen fakir-fukaraya bol keseden ev kredisi dağıtmak da yok.  Öyle ya son mali krizine giden yolu bu sorumsuz kredi verme anlayışı körüklemişti. Bankalar ve kredi aracı kurumları her önüne gelenin, belgelenmesi istenmediği için, kazandığının üç-beş katı gelir gösterip,  ödeme güçlerinin fersah fersah ötesinde ev almalarına göz yummuşlardı. Nasıl olsa bankalar ve aracı kurumlar bu kredileri daha sonra ‘securized debt’ adı altında başka bir finans kurumuna yatırım aracı olarak satıp riski üzerlerinden atacaklardı. Bu yüzden gönülleri rahattı. İşte artık bundan sonra gelirini ispat edemeyen öyle istediği kadar ev kredisi alamayacak. Gerçi Adam Smith’in meşhur gizli eli mali krizle piyasalara şöyle esaslı bir Osmanlı tokadı attığından beri bankalar zaten kendilerine çeki düzen vermiş kredi isteyen riskli müşterileri geri çevirmeye çoktandır başlamıştı.

Bir de tasarının asıl meydan savaşına yol açan bir diğer maddesi türev piyasaları oldu. Bankacılık Komisyonu artık ucu bucağı pek de kestirilemeyen türev piyasasını esaslı bir denetim altına almak isteyince Tarım Komisyonu’ndaki senatörler ellerinden oyuncakları alınmış çocuklar misali huysuzlandılar. ‘Türev borsasının başlangıç noktası ve temeli tarım ürünleridir, o yüzden türev borsaları bizden sorulur’ havasıyla denetimi bankacılık komisyonuna bırakmamak için manevralar denedilerse de Dodd kendi taslağına türev piyasalarını denetim altına alacak maddeyi koydu.  Buna göre Citigroup, Bank of America gibi dev bankalar türev borsalarında doğrudan faaliyet gösteremeyecek, bunu yalnızca yan kuruluşlar aracılığıyla yapabilecekler. Cumhuriyetçiler buna da karşı çıkıyor, bu madde yüzünden son derece karlı bir alan olan türev borsalarında uluslararası alana kaçışın başlayacağını iddia ediyor.

Sonuçta Merkez Bankası da güç savaşından bir anlamda mağlup çıktı denilebilir. Tasarıya göre banka artık sadece varlıkları 50 milyar Dolar’ı aşan 35 büyük bankadan sorumlu olacak. Geriye kalan 4900 küçük özel banka ve 850 eyalet güdümlü banka başka kuruluşların sorumluluğunda olacak.  Merkez Bankası  bütün bankaların denetiminin kendisinde kalmasında ısrar ediyordu. Banka yetkilileri, bu şekilde piyasalardan daha iyi bilgi topladıklarını ve tüm ülkenin mali durumunu bu şekilde daha iyi görebildiklerini söylüyordu. Ama bu argümanları yeterli olmadı.

Senato Bankacılık Komisyonu’nun getirdiği bir diğer yenilik de büyük bankalardan alınacak paralarla oluşturulacak 50 milyar Dolar’lık ‘Tasfiye Fonu.’ Bu fon batmak üzere olan bankaların bir an önce tasfiye edilmesi için kullanılacak. Cumhuriyetçiler bu maddeye de karşı. Gerekçeleri ise bu fonun varlığının bankacıları yine eskiden olduğu gibi sorumsuz şekilde davranmaya iteceği.  Demokratlar ise bu iddiayı kayda değer bulmuyor.

2008 öncesinde mali sektör Amerika’nın ulusal karlarının üçte birini oluşturuyordu.  Böylesi büyük bir sektörü yasal denetime almak işte bir o kadar zor ve bir o kadar da zahmetli. Ama Obama’nın reform isteğine hak ve destek veren Temsilciler Meclisi ve Santo üyeleri zoru başarmak üzereler. Reformlarda sonuca ulaşıldığında ve Başkan yasayı imzaladığında Amerikan finans sektörü uzun yıllardan sonra ilk kez reformdan geçirilmiş olacak.

Washington, D.C.

Amerikan başkanları güne ulusal güvenlik danışmanlarından aldıkları brifing’le başlarlar. Bu toplantılarda istihbarat ve güvenlik birimlerinin kurmayları başkanı iç güvenlik ve ulusal savunma alanlarındaki son durum hakkında bilgilendirir, olası tehdit unsurlarından haberdar ederler. Başkan Obama da bu brifingleri alıyor. Ancak Obama, bir kriz dönemi lideri olarak göreve geldiği ilk günden bu yana ekonomi kurmaylarıyla da rutin bilgilendirme toplantıları yapıyor. Ekonomideki iyileşme de, tıkanan noktalar da işte bu günlük toplantılarda başkana aktarılıyor.

Bugünkü toplantı ise özel önem taşıyor. Çünkü 17 Şubat, Obama’nın ekonomiyi kurtarmak için Kongre’nin çıkarttığı canlandırma paketini imzalayarak yürürlüğe koyduğu gün. Başkan Yardımcısı Joseph Biden, 787 milyar Dolar’lık Amerikan Ekonomisini Canlandırma ve Yeniden Yapılandırma Paketi (American Recovery and Reinvestment Act- ARRA) bir yılda ekonomiye ne gibi somut bir katkı sağlamış Başkan Barack Obama’ya rakamlar vererek anlatacak.

Peki nedir Biden’ın elindeki rakamlar?

Rakamlara geçmeden, Biden’ın ARRA’ya ilişkin genel değerlendirmesi bir cümleyle özetlenebilir: ‘Paket, ekonomideki dibe gidişi önledi.’

Peki ekonomik çöküşü dizginleyen paketin sayısal alandaki başarıları için ne diyor Biden?

Başkan Yardımcısı’nın rakamlarına göre ARRA’nın 2009 yılında Gayrisafi Yurtiçi Hasılaya ikinci çeyrekte katkısı 2-3 puan, üçüncü çeyrekte 3-4 puan, son çeyrekte ise 1,5 ile 3 puan olmuş.

Biden’ın rakamları ARRA teşvik paketine ayrılan fonlardan 300 milyarının harcama ve vergi teşvikleri olarak ekonomiye enjekte edildiğini, bunun da aylık 27 milyar Dolar’a tekabül ettiğini gösteriyor.

Başkan Yardımcısı’nın tahminlerinde bir şaşma olmazsa da bu yıl Eylül ayı sonu itibariyle geriye kalan para da ekonomiye aktarılmış olacak.

Peki asıl önemli konuya, yani istihdama gelince…

Biden “mevcut işlerin korunması ve yeni iş alanları yaratılmasında” ARRA’nın önemli katkısı olduğunu söylüyor.  “2009 Mart ayında doruk noktasına ulaşan işsizlik sigorta prim ödemeleri o dönemden bu yana iniş trendinde girmiş durumda,” diyor Başkan Yardımcısı.

Obama’nın yardımcısı “ARRA’nın yeni iş alanları yarattığına dair çok sayıda kanıt ve uzman görüşü var,” diyerek inandırıcılığını pekiştirmek istiyor. Çünkü her ne kadar Beyaz Saray yetkilileri yüzde 10’larda seyretmesi beklenirken yüzde 9,7’ye inen işsizlik rakamını sevindirici bulsalar da 10 milyonu aşkın işsiz Amerikalı bu sevinci pek de paylaşamıyor.

İşte bu noktada Biden’ın yardımına da Moodys veya IHS Global Insight gibi saygın kuruluşların tahmini rakamları koşuyor. Bu kurumların ekonomistleri Biden’ın tahminlerine paralel bir tablo çiziyor ve “787 milyar Dolar’lık teşvik paketi bir yıl içinde 1 milyon 800 kişiye iş sağladı,” diyor. Paketin tamamı ekonomiye yansıdığında bu rakamın 2 milyon 500 bin kişiye çıkması bekleniyor.   

Ancak Cumhuriyetçiler daha çok Biden’ın “ARRA mevcut işlerin korunması ve yeni iş alanları yaratılması konusunda olumlu katkı” yaptı cümlesine takılacak ve “teşvik paketi sadece mevcut bazı işlerin korunmasında yararlı oldu, yeni istihdam yaratmadı,” iddiasını sürdüreceklerdir.

Cumhuriyetçilerin karamsarlığını haklı çıkaracak veriler de az değil.

Amerika’da son iki yıl içinde kaydedilen iş kayıpları 7 milyonu aşmış durumda. Ekonomide tekrar yüzde 5’lik istihdam seviyesini yakalamak için gelecek yedi yıl boyunca her ay 200 bin net iş yaratılması gerekiyor.

Ama Beyaz Saray yetkilileri ARRA’nın gücünün buna yetmeyeceğinin farkında. O nedenle de Kongre yeni bir reşvik paketi üzerinde çalışıyor. Ama bu kez teşvik paketinin yegane amacı ‘istihdam yaratmak’.  

İşte Beyaz Saray 2009 tarihli teşvik paketinin bir yıllık performansını değerlendirirken bir yandan da geleceğe bakıyor ve yeni istihdam paketiyle işsiz Amerikalıların kalbini kazanmaya çalışıyor.

^©Copyrighted. Her hakkı saklıdır.

Washington, D.C.

FED Başkanı Ben Bernanke 10 Şubat günü Kongre’de bir oturuma katılıp, Temsilciler Meclisi Mali Hizmetler Komisyonu üyelerine bankanın mali kriz başladığından bu yana attığı adımları bundan sonra nasıl yönlendireceğini anlatacaktı.

Özetle ‘hal ve gidişat’ hakkında bilgi verecek, FED’in ‘tam istihdam, sürdürülebilir kalkınma ve enflasyonu kontrol altında tutma’ gibi temel görevlerini yerine getirmede gelecekte nasıl bir strateji izleyeceğini anlatacaktı.

Ama olmadı. Kar fırtınası Washington’a göz açtırtmadı. Meclis üyeleri de çöp bidonlarının plastik kapaklarından ‘çakma’ kızak yapıp, Kongre’nin bulunduğu tepeden aşağıya kendilerini çocuksu bir masumiyetle bırakıveren Washingtonlular’ın keyfini kaçırmamak için oturumu iptal etti.

Ama Bernanke kar tatili yapan bürokrat rehavetine kapılmadı ve oturumda anlatacaklarını yazılı olarak yayınladı. Bernanke’nin 10 sayfalık açıklamasında ciddi satır başları vardı. Ama sanki FED Başkanı’nın sözleri Washington’daki kar fırtınasının uğultusunda kayboldu.     

Ne diyordu Bernanke?

Diyordu ki yıllardır para arzını kontrol altında tutmak için gecelik faiz oranını temel araç olarak kullanıyorduk ama şimdi yeni araçlara ihtiyaç var ve gerekirse ben de bu araçları kullanacağım.

Peki neydi bu yeni araçlar?

Bankaların FED’te tuttukları rezerv fazlalarına bundan sonra Bernanke şöyle adam akıllı faiz ödeyebilirdi, mesela. Zira bankalar kredi musluklarını açmaya başlar da ekonomiye oluk oluk para akıtırlarsa, bu enflasyonu körüklerdi, işte Bernanke de bu durumda rezervlere uygulanan binde 25’lik faizi arttırıp bankaları rezerv fazlalarını FED’te tutmaya ikna edebilirdi.

Bernanke’nin FED’in para politikalarını takip eden herkese da açıkça bir tavsiyesi vardı: “Eğer para musluklarını ne kadar açacağımızı, ya da ne kadar sıkacağımızı merak ediyorsanız, artık size bu alternatif faiz oranını da takip etmenizi öneririm,” diyordu FED Başkanı.  

Hemen hatırlatmak fayda var. FED geçmişte böyle bir yetkiye sahip değildi. Merkez Bankası’na banka rezervlerine faiz ödeme yetkisi 2008 yılı Ekim ayında verildi — 700 milyar Dolarlık bankaları kurtarma planına (TARP) eklenen bir maddeyle.     

Merkez Bankası’nı yakından takip edenler bile bu yeni ‘mali aracın’ işe yarayıp-yaramayacağını şimdilik tam kestiremiyor.

Ama Bernanke kriz nedeniyle son bir yılı aşkın bir süredir piyasaya pompalanan 1,5 trilyon Dolar’ın ve sıfıra yaklaşan bankalar arası gecelik faiz oranının yarattığı esnekliğin, hayli zamandır başı ezilen enflasyon canavarına suni teneffüs etkisi yaratmaması için elinden geleni yapmaya kararlı.

Hatta gerekirse bu yolda bir başka araca daha başvuracak ve bankalara vadeli mevduat hesabı açacak Bernanke. Buna göre ticari bankalar eğer rezervlerini belirli vadelerle FED’te tutarlarsa saygın bir mudi muamelesi görüp, ona göre de faiz alacaklar.

Bernanke piyasadan para çekmek için bir başka yönteme de başvurabileceğini ima ediyor ve ‘ileriki bir tarihte geri satınalmak koşuluyla’ hazine kağıtlarını satabileceğini söylüyor.

Ama ekonomi hala zayıf, enflasyon tehdidi bu kadar uzakken Başkan faizlerin ‘daha uzun bir süre ve alışılmadık biçimde’ düşük seyretmeye devam edeceğini de söylemeden edemiyor, Temsilciler Meclisi’ne gönderdiği açıklamada.

Bu da demektir ki daha en az altı ay yeni araçlara gerek olmayacak. 

Bir yıl sonrasına ise kim garanti verebilir ki?

^©Copyrighted. Her hakkı saklıdır.

Washington, D.C.

Demokratlar harcamaları kısmayı, Cumhuriyetçiler de vergileri indirmeyi akıllarından bile geçirmezken Amerika’da ekonomi hala tekliyor. Ancak bu arada yeni bir siyasi hareket ilginç ama sağlam adımlarla ilerliyor.

Federal hükümetin her işe burnunu sokmasından hoşlanmayan, hele hele topladığı vergilerle büyük bankaları kurtaracak teşvik paketleri çıkarmasından büyük rahatsızlık duyanlar ‘Çay Partileri’nde toplanıp, dertleşiyor.

Ancak bu çay partileri pek de masum değil, türlü türlü siyasi ‘emelleri’ var.  Toplantılarda kek ve kurabiye tarifleri değil, Amerika’yı yeniden eski ekonomik gücüne kavuşturacak reçeteler tartışılıyor. Zaten toplantılar da öyle eş-dost evinde değil Internet üzerindeki sanal odalarda yapılıyor. Ama iç mekanlarda kalmaktan sıkılınca ‘Çay Partisi Ekspresi’yle yollara dökülüyor, o eyalet senin bu eyalet benim dolaşıp, düzenledikleri gösterilerde reçetelerini derde deva niyetine herkese anlatıyorlar.

Siyasi yelpazenin biraz sağındalar, görüşleri Cumhuriyetçiler’e daha yakın. Ama iş devlet israfı olunca akan sular duruyor ve eski Başkan George Bush bile kamu harcamalarını azaltmak yerine arttırdığı için Çay Particilerin ağır eleştirisine uğruyor. Bireysel haklarını kanlarının son damlasına kadar savunmaya hazır Libertaryanlar da çay partilerinde aradıkları tadı ve sıcaklığı buluyor.

Zaten ‘Çay Partisi’ adını, 1773’de vergiler yüzünden İngiliz sömürgesine kafa tutup Boston’da sandıklar dolusu çayı denize döken, bu duruşla da bağımsızlık mücadelesini kıvılcımlandıran tarihi ‘Boston Tea Party’ hareketinden alıyor. İngiliz çayını atıp, damak tadını kahveye alıştıran  ‘Kurucu babalarının’ izindeki zamane Çay Particileri de yüksek vergilere isyan edip mevcut düzeni sanal ortam üzerinden, işler yolunda giderse de siyasi yollardan değiştirmeyi umuyor.

Amerikan basını uzun zamandır Çay Partisi Hareketi’ne mesafeli yaklaşıyor, marjinal bir grup mu yoksa George Bush’u seçtiren Evangelistler gibi sessiz ve derinden gidebilen potansiyel bir siyasi bir güç mü tam kestiremiyordu.

Çay Partililer de kendilerine biraz da ‘siyasi meczup’ gözüyle bakan medyaya için için bozuluyorlar, ama çok da sataşmak istemiyorlardı. 

Ancak sonunda bekledikleri an geldi ve onlar da Warhol’un tüm insanlığa ‘muştuladığı’ 15 dakikalık şöhreti bu haftasonu yaptıkları genel kurul toplantısında Sarah Palin’le yakaladılar.

2008 başkanlık seçimlerinde Cumhuriyetçi aday John McCain’in, başkan yardımcısı olarak seçtiği Palin Çay Partisi’nin kendisine gönderdiği davete icabet edip, konferansa paralı konuşmacı olarak katıldı ve aldığı parayı kuruşu kuruşuna hak etti.

Gerçi Palin, aldığı 100bin Dolar’ı harekete bağışlayacağını söyledi ama eski Alaska Valisi’nin Nashville’deki toplantıda Çay Partisi’ne kazandırdığı şan ve şöhrete açıkçası paha biçilmez.  

Palin aslında tam Çay Particiler’in nabzına şerbet veriyor, küçük devlet, az vergi, daha çok bireysel özgürlük istiyordu. Ama elbette medya bu siyasi söylemlerden çok Palin’in kopyacı olduğunun ortaya çıkmasıyla ilgilendi. Konuşması sırasında Obama’ya prompter’lardan yazılı metinleri okuduğu için kafa tutan Palin, soru-cevaplı oturum bölümünde ezberi zayıf bir öğrenci gibi konuşmak istediği ana konu başlıklarını avucunun içine yazmıştı. Eh işte medya da tam aradığı malzemeyi bulmuştu.  

Ama Nashville’deki genel kurul toplantısı sona erdiğinde herkes muradına ermiş gibiydi. Medya, uzun zamandır radarına takılan ama üzerinde durmaktan da pek haz etmediği bu eksantrik hareketi Sarah Palin sayesinde sonunda her okuyucunun ilgisini çekebilecek şekilde kamuoyuna sunabilmişti.

Çay Particiler de Palin sayesinde ana haber bültenlerine konu olmuş, yandaş bulma potansiyelleri maksimuma çıkarmıştı.

Sarah Palin ise kopyacılığıyla nasıl ‘içimizden biri’, nasıl ‘sıradan bir Amerikalı’ gibi olabildiğine dem vurulduğundan siyasi puan toplamış ve hatta ‘2012’de başkanlığa aday olmayacağım söylenemez,’ diyecek cesareti bulmuştu.

Palin adaylık sözünde duracak mı şimdilik kestirmek zor, ama kısa süre önce başlatılan Çay Partisi hiç kuşku yok Amerika’nın siyasi ve sosyal yaşamına yeni renkler katmaya aday.

^©Copyrighted. Her hakkı saklıdır.

Washington, D.C.

Amerika Merkez Bankası (FED) Başkanı Ben Bernanke yılın son haftasında Senato’dan zorlu da olsa onay almayı başardı.

Bernanke’nin bir diğer ‘başarısı’ da kendini ‘En az sayıda evet oyu alan FED Başkanı’ olarak tarihe yazdırmak oldu.

Bu unvan, halen Başkan Obama’nın ekonomi kurmayları arasında yer alan eski FED başkanlarından Paul Volcker’e aitti.

1982 yılında Senato’dan onay bekleyen Volcker’i bazı senatörler ülkeyi görülmemiş bir krizin eşiğine sürüklemekle suçlamış, bazıları da 1979 yılında %13,3’e fırlayan enflasyonu %4’e çektiği gerekçesiyle yere göğe sığdıramamıştı.

Bernanke de  Ocak ayında senatörlerin karşısına çıktığında kimileri başkanı mali krize giden yola ‘gül dökmekle’ suçladı. Kimileri de akademik yaşamının önemli bir bölümünü Büyük Buhran dönemine adamış olan Bernanke’yi ‘İyi ki bu zor zamanımızda FED’in başındaydı’ diye övgüye boğdu.

Ama sonuçta Bernanke 100 senatörden sadece 70’ini ikna etti ve ikinci bir dört yıl için koltuğuna oturdu.  Ancak şimdi o koltuğu her zamankinden daha fazla koruması gerekiyor.  Çünkü Kongre Merkez Bankası’nın bağımsızlığını biraz daraltmak niyetinde.

Politikacılar, artık FED’in para politikalarını belirleme sürecini Kongre’nin denetimine açık tutmak istiyor. Merkez Bankası yetkilileri ise bu değişikliğe şiddetle karşı çıkıyorlar.  İtiraz  nedenleri de açık. Bernanke ve ekibi, ‘Faiz oranlarını belirleme yönünde aldığımız her karar politikacıların denetimine açık tutulursa, Kongre üyeleri bize baskı yapmaya başlarlar,’ diyor.

Merkez Bankası yetkilileri Kongre üyelerinin faiz oranlarını –seçmenlerine istihdam alanları yaratma kaygısıyla — düşük tutmak için FED’e baskı yapacaklarını bunun da enflasyonu azdıracağını söylüyor.

Bir başka deyişle teknokratlar kararlarını ekonomik gerekçelere dayandırdıklarını ama siyasetçilerin oy kaygısı taşıdığının altını çizmiş oluyor.  

Ancak Senato Bankacılık Komisyonu’nun kıdemli üyelerinden Cumhuriyetçi Richard Shelby ilke olarak bankanın bağımsızlığını savunsa da, Kongre denetimine tam destek vereceğini söylüyor. Shelby’e göre teknokratların Kongre’den gizlisi-saklısı olmamalı.

Aslında zaten bankanın birçok kararı yasamanın denetimine açık. FED’in bankacılık ya da tüketici haklarının korunması konularında aldığı kararlar, Konge’nin bir kolu olan Devlet Denetim Dairesi’nin (Government Accountability Offıce) denetimine tabi.

Ancak faiz oranlarının belirlenmesi gibi para politikalarıyla ilgili karar süreci, 1978’den bu yana siyasi baskı olasılığını ortadan kaldırmak amacıyla denetim dışında tutuluyordu.

Bernanke de Senato’daki zorlu onanma süreci öncesinde bağımsızlığın bankaya karar alırken, siyasi kaygılarla değil ekonomik gerçeklerden hareket etme serbestisi verdiğinin altını çiziyordu. 

Ancak Bernanke ikinci başkanlık dönemine resmen başladığı 3Şubat günü FED çalışanlarına yaptığı açıklamada daha fazla şeffaf olma sözü vermeyi ihmal etmedi. Gerçi Bernanke’nin şeffaflıktan kastı, daha çok hangi bankaya ne kadar acil kredi sağlandığı gibi daha operasyonel alanlarla da sınırlı olabilir. Çünkü Merkez Bankası, faiz oranları konusunu Kongre’nin denetimine açmamaya, kısa vadeli siyasi çıkarlar için ekonomiyi risk altına atmamaya kararlı görünüyor.

Obama yönetimi ve birçok Demokrat FED’i bu konuda destekliyor.

Ancak bu değişiklik engellense de Merkez Bankası’nın mali kriz sonrasında biraz yapısal bir değişime uğraması hala mümkün.

Sular durulduğunda, daha fazla şeffaf, bankalar üzerindeki denetim yetkisi daraltılmış ve tüketici haklarının korunmasına ilişkin sorumlulukları tamamen kaldırılmış bir FED ortaya çıkabilir. Ama bu değişimin nasıl olacağını biraz da bankacılık sektöründe yapılmak istenen reformların Kongre’de nasıl şekil alacağı ve ne tür pazarlıklara sahne olacağı belirleyecek gibi.

 ©Copyrighted. Her hakkı saklıdır.

Wahington, D.C.

Kredi kartlarına güvenen Amerikalılar yıllarca kazandıkları kadar değil, borçlanabildikleri ölçüde harcamayı yeğlediler. Ekonomik rota da yıllarca bu esas üzerinden belirlendi, ülke ekonomisinin üçte ikisini tüketim harcamaları oluşturdu.

Borçlanmayı yiğitliğin bir ölçüsü olarak gören sadece sıradan Amerikalılar değildi. Yönetim de topladığı vergiler kadar değil borçlanabildiği kadar harcama yapmaktan geri kalmadı. Başkan George Bush görevdeki son yılına kadar denk bir bütçe oluşturacağını söyledi. Ama iki savaşı birden finanse etmek zorunda kalan Bush, yerini Obama’ya bırakırken miras olarak denk bir bütçe değil koca bir açık bıraktı.

Gelinen noktada Amerika bugün harcadığı 1 Dolar’dan 33 cent’ı borçlanarak bulmak zorunda. Şimdilik borç bulmak sorun değil Ameika’nın geçmiş performansına bakan yatırımcılar rahatlıkla Amerika’ya borç veriyor. Ama artık Amerika kendi borç yükünden korkmaya başladı.

Gerçi bazı ekonomistler uzun süreli bütçe tahmini yapmak çok da sağlıklı değil diyor ve Bill Clinton dönemini hatırlatıyorlar. Clinton da göreve geldiğinde bütçe açıklarının 10 yılda giderek artacağı tahmin ediliyordu ama Başkan, iki dönem sonra, görevi Bush’a devretmeye hazırlanırken bütçe 200 milyar Dolar fazla veriyordu.  

Ama o dönemde Irak ve Afganistan savaşları da yoktu, küresel bir ekonomik kriz de.

İşte o nedenle 3,8 trilyon dolarlık yeni bütçe planını Kongre’nin onayına sunan Obama bir yandan yüzde 10’larda seyreden işssizliği azaltacak teşvik programları, küçük yatırımcılara kredi kolaylıkları öngörürken bir yandan da bütçe açıklarını kontrol altına almaya dönük tedbirlere yöneliyor.

Obama geçtiğimiz günlerde, ‘Para sıkıntısı çeken her aile gibi biz de tasarrufa yöneliyoruz,’ diyerek gelecek üç yıl için devlet harcamalarında yeni artışlara gidilmeyeceğini açıkladı. Hedef 10 yılda 250 milyar Dolar’lık tasarruf. Tabii bu Cumhuriyetçiler’e göre devede kulak.

Obama’nın bütçe açığını kapatmak için başka planları da var. Örneğin uluslararası şirketlerden alınan vergileri artırmak, zengin tarım üreticilerine, fosil yakıt üreten şirketlere verilen sübvansiyonları kesmek. Yılda 250 bin Dolar’dan fazla kazanan ailelerin mortgage ödemelerinin faize giden kısmını vergiden düşme kolaylığını sona erdirmek.

Ama bunlar tekerleğin yeniden icadı değil, Obama geçen yıl da aynı önerilerle Kongre’ye gitmiş ancak bütçe planının onaylanması sırasında bunun gibi yaklaşık 50 vergi artırıcı önlem gözardı edilmişti. Kongre’nin bu yıl da benzeri bir uygulamaya gitmesi ve zengin kişi ve kuruluşların vergilerini artırmayı isteyen Obama’nın ümitlerini boşa çıkarması mümkün.

Ancak uygulanacak yöntem ne olursa olsun çözülecek sorun acil. Gelecek yıl için öngörülen bütçe açığı ülke ekonomisinin yüzde 11’ine denk düşüyor. Eğer gerekli önlemler alınmazsa Amerika’nın gelecek on yılda değil denk bütçe oluşturmak açıkları, ekonomistlerin sağlıklı bir oran olarak gördükleri yüzde 3’ler seviyesine indirmesi bile hayal olabilir.

Bir zamanlar azimle çalışma sayesinde herkesin ulaşabileceği refah ve kaliteli yaşam standardının sembolü sayılan, ‘Amerikan rüyası’ şimdilik bireylerin borç kapatma, hükümetin de açıkları azaltma hedefine indirgenmiş durumda.

©Melek Çağlar. copyrighted material.her hakkı saklıdır.

Washington, D.C.

Başkan Barack Obama, Ocak ayının son haftasında yaptığı ‘Birliğin Durumu’ konuşmasının neredeyse tamamını ülkenin mali sorunlarına ayırmıştı. 2008 seçimlerinde ‘değişim’ vaadiyle gelen Obama, vaat ettiği değişimin bazı ailelelere çok da çabuk gelmediğini itiraf ediyor, ama bunun kendisinden değil kurnaz oyunların oynandığı Washington’un statükosundan kaynaklandığını söylüyordu.

Başkan 27 Ocak’taki konuşmasında banka ve diğer finans kurumlarını geçen yıl istemeye istemeye devlet fonlarından yararlandırdığını söylüyor,  ama mali sistemin istikrarı açısından bunu diş hekimlerinin yaptığı sevimsiz, can acıtan, rahatsızlık veren ama elzem olan kanal tedavisine benzetiyordu. Başkan mali sistemin çökmesine seyirci kalsaydık işsizlik bugün iki katına çıkar, daha çok işyeri kapanır ve daha çok ev icraya verilirdi diyerek dinleyenlerini yaptığının doğruluğuna inandırmak istiyordu.

Ama Başkan bu yıl bankalardan halktan aldıklarını halka geri vermelerini istiyor ve bu kurumlardan ödenti türü bir kesinti istiyordu. Eğer üst düzey yöneticilerine yüksek primler ödeyebiliyorlarsa bu kesintiyi de rahatlıkla ödeyebilirler diyordu.

Başkan teklifini biraz daha somutlaştırdığında bankaların devletten aldıkları ancak geri ödedikleri 30 milyar Dolar’ı küçük bankalara kanalize etmeyi önerdiği anlaşılıyordu. Öyle ya bu küçük bankalar, büyükler gibi, küçük işletmelere kredi açmakta zorluklar çıkarmıyordu. Çünkü Obama biliyordu, geçen yıl ne yapılırsa yapılsın, büyük bankalar küçük ve orta ölçekli işletmelere kredi açmakta nazlanmıştı.

Bir de yeni eleman alacak küçük işletmelere vergi teşviği uygulanabilirdi ve Obama da işte bir milyon küçük işletmeye bu kolaylığı öneriyordu.  (Üstelik geçmiş uygulamalarda vergi teşviğinden yararlanmak için mevcut işçisini çıkarıp yeniden işe alan, bir tamgün işi iki yarım-gün işe bölen açıkgöz işletme sahiplerine karşı da gerekli önlemlerin alındığı daha sonra Beyaz Saray’a yakın kaynaklar tarafından basına duyurulacak ve bu konudaki  endişeler giderilecekti.)

Ayrıca küçük büyük, yeni fabrika açan veya teçhizat alan tüm işletmelere yine vergi teşvikleri sunulabilirdi. Ama buna karşılık daha az vergi vermek için Amerikalılar’ın yapabileceği işleri ülke dışına taşıyan şirketlere artık yeni teşvikler verilmemeliydi.

 Başkan konuşmasında 2010 yılındaki birinci önceliğimiz yeni iş sahaları yaratmak diyor, Kongre’ye yeni iş sahaları açacak yasalar çıkarmasını söylüyordu ama büyük tabloya bakıldığında daha yapılması gereken işler, atılması gereken adımlar olduğunu söylüyordu. Obama’nın bunun için belirlediği dört alan vardı:

-          Ciddi bir finansal reform şarttı. Amaç bankaları cezalandırmak değil, ekonomiyi güvenceye almaktı.  Çünkü sağlıklı bir finans piyasası yeni kredi, yeni krediler de yeni iş sahaları demekti.

-          İkinci ve önemli bir diğer konu da yaratıcılığı teşvik etmekti. Örneğin temiz enerji sektörü yeni iş sahaları yaratmaya başlamıştı bile. Belki yeni nükleer santraller açılabilir, belki açık denizde petrol ve doğalgaz aranabilirdi. Başkan’ın bu sözleri bunlara yıllarca destek veren Cumhuriyetçilere göz kırpma gibi alındı ama Obama’ya destek veren çevreci gruplar da herhalde bu değişimden pek alındı.

-          Bir diğer ana hedef ihracatı artırmaktı, beş yılda iki katına çıkarmak mümkündü bunu. Bu da 2 milyon yeni iş demekti. Onun için Güney Kore, Panama ve Kolombiya gibi ülkelerle ticari ilişkiler güçlendirilebilirdi. Obama’nın ticari ilişkileri geliştirmede adlandırdığı bu üç ülke aslında Amerika’yla serbest ticaret anlaşması imzalamak için müzakere eden ülkeler. Başkan, ‘Bu anlaşmalar en kısa zamanda imzalanmalı’ demekten kaçınmayı tercih etti. Çünkü seçmen tabanı arasında bulunan ve bu tür anlaşmalara hep Amerika açısından istihdam kaybı gibi gören sendikalar herhalde Obama’nın samimiyetinden şüphe duymaya başlayabilirdi.  

-          Bir de tabii gençlerin eğitimi vardı. Bunun için de yeterli kaynak ayrılmalıydı.

Başkan söz kaynaklardan açılmışken, Türk siyasetinden alışkın olduğumuz, ‘bir enkaz devraldım’ demeyi ihmal etmeden bütçe açıklarını azaltma kararını tekrarladı, devlet harcamalarında gelecek mali yıldan itibaren üç yıl süreyle artış olmayacağını da anlattı. Kongre’den sorumlu davranıp, kaynak bulamadığı, fon sağlayamadığı tasarılar hazırlamaktan vazgeçmesini istedi.

Obama 27 Ocak’taki konuşmanın ardından 1 Şubat günü 3,8 trilyon dolarlık bütçe planını Kongre’nin onayına sundu. Plan olduğu gibi kabul edilirse 2011 mali yılı için öngörülen açık 1,3 trilyon Dolar olacak. 2010 mali yılı için öngörülen  açık 1,6 trilyon dolardı… Açık bu bütçe planında azalmış görünse de hala ekonomistleri korkutacak cinsten…

Başkan bu yılki konuşmasında vaat ettiği değişimin bu yıl bazı ailelere yansımadığını söylemişti, bakalım bu yıl değişim vaadi yerini bulacak mı?

©Melek Çağlar. copyrighted material. her hakkı saklıdır.  

Washington, D.C.

Başkan Barack Obama’nın yaklaşık iki üç saat sonra yapacağı yıllık ‘Birliğin Durumu’ konuşmasında hangi ekonomik planları açıklayacağı hemen hemen belli gibi.

İlk elde “sandwich generation” diye tanımlanan demografik kitleyi biraz da olsa rahatlatma amacı taşıyan yeni öneri paketi var. Kimler bu sandwich kuşağı: Bir yandan çocuklarına iyi bir eğitim vermek için her yıl binlerce dolar para harcayan, bir yandan da yaşlı anne-babalarının artan sağlık masraflarına destek çıkmak zorunda kalan orta sınıf Amerikalılar.

İşte Başkan Çarşamba günkü konuşmasında Kongre’ye seslenecek ve “Önerdiğim vergi kesintisini bir an önce yasalaştırın ki bu aileler biraz rahat nefes alsın” diyecek.  Bir zamanlar ‘food stamp’ yani devletten yiyecek yardımı almış bir aileden gelen ve pahalı üniversitelere karşılıksız burs ve öğrenci kredileri sayesinde gidebilen Obama şimdi aynı durumdaki gençler için yardım eli uzatmak istiyor. Öğrenci kredilerinin geri ödemelerinde yeni kolaylıklar getirilmesini öneriyor. İş bulmakta zorlanan genç üniversite mezunları belki bu uygulamayla biraz olsun rahatlatayacak. Obama da 2008 seçimleri sırasında kendisine gönül bağlayan bu genç kuşağı unutmadığına dair mesaj vermiş olacak.

Bir de tabii iş sahalarını artırmak için hala üzerinde çalışılan 150 milyar dolarlık ek teşvik paketi olacaktır, Obama’nın konuşma metninde.

Başkan hiç kuşkusuz konuşmasında 2009’un en tartışmalı konusu olan sağlık reformunda neden çıkmaza girildiğini, lobi ve özel çıkar gruplarının yasa tasarılarına nasıl köstek olduklarını halka yine tek tek anlatacak ve bu sorun çözülmezse Amerika’yı nasıl büyük sorunların beklediğini hatırlatacak.  Mesela sağlık reformu yapılmazsa sosyal sigorta sistemi ekonominin kaldıramayacağı bir yüke dönüşebilir.  Bütçe açıkları artabilir. Evet bütçe açıkları… Çünkü bu yıl asıl mesele bütçe açıkları.  

Ülkenin hemen her kesimi artan bütçe açıklarından korkuyor. Son bir kamuoyu yoklaması halkın yarısından fazlasının bu konuda kaygılı olduğunu, acil olarak çözülmesi gerektiğini düşündüğünü ortaya koyuyor.  Oysa geçen yıl yapılan benzeri bir araştırmada Amerikalılar için temiz enerji bütçeden çok önce geliyordu.

Gündemdeki bu ‘eksen kaymasını’ Beyaz Saray da pekala farketmiş durumda. İşte o nedenle Başkan konuşmasında yeni bütçe hedeflerini açıklarken, bazı devlet programlarının sona erdirileceğini, bazılarının askıya alınacağını açıklayacak.

Neler mi bu programlar? Tarım sübvansiyonları – ki Başkan geçen yıl da söylemişti, ‘İşe yaramayan tarım teşvikleri sona erdirilecek,’ diye. Sonra? Sonrasında eğitim, beslenme ve ulusal parklarla ilgili devlet programlarında yapılacak kesintiler var. Savunma, dış yardımlar, iç güvenlik, sosyal güvenlik harcamaları kesinti dışında.

Hedef on yılda çeyrek trilyon dolar tasarruf. Ama aynı süre zarfında, değişiklik olmazsa, bütçe açığı  dokuz trilyon dolara fırlayacak. Yani Obama’nın harcama kesinti paketi pek de giderek büyüyen bir “kara deliği”  kapatabilecek bir yama değil.

Bir de bunun ters tepmesi muhtemel. Çünkü Amerikalılar, Obama döneminde, devletin giderek büyüdüğünü, bu nedenle de israfın arttığını zaman zaman düşünmüyor değil. Ama büyük harcama kalemleri dururken eğitim, beslenme gibi orta sınıfı yakından ilgilendiren programların kesilmesi, hele hele buralardan sağlanacak tasarrufun bütçe açıklarını kapatmaktan fersah fersah uzakta olması Kasım seçimlerinde Demokratların yüzüne ağır bir tokat gibi inebilir.

Malum Kasım ayında Kongre ara seçimleri var. Ve Massachusetts gibi Demokratlar’ın kalesi sayılan bir yerde eski Senatör Ted Kennedy’nin kemiklerini sızlatacak bir yenilgiye sebep olan Demokratlar için artık bu işin şakası yok.

Zaten Obama’nın konuşmasına bu yıl Cumhuriyetçiler adına 2009’daki Virginia valilik seçimlerini kazanan Cumhuriyetçi Bob McDonnell’in cevap verecek olması da ‘değişim’ rüzgarını belki de bu kez Cumhuriyetçilerin arkasına aldığına dair ironik bir hatırlatma. Zira 2008 seçimlerinde Virginia’da yıllar süren bir gelenek yıkılmış ve eyaletten Demokratlar daha çok oy çıkarmıştı.

Başkan bu yıl da inandığı, güvendiği bütçe planı ve politika hedeflerini şiddetle savunacak ama bu kez karşısında sadece Cumhuriyetçileri değil seçim kaygısı taşıyan Demokratları da bulacak.

©Melek Çağlar. copyrighted material.  her hakkı saklıdır.

Washington, D.C.

Baracak Obama 27 Ocak günü yapacağı  ‘Birliğin Durumu’ konuşmasında  halka Amerika’nın son bir yılda katettiği mesafeyi anlatacak, yeni bütçe yılı hedeflerini açıklayacak.

Ancak Obama’nın katettiği mesafeyi ölçmek için önce belki de geçen yılki konuşmasından yola çıkmak gerekiyor.

Barack Obama 2009’da ilk ‘Birliğin Durumu’ konuşmasını yaptığında sadece 36 günlük bir başkandı.  Başkan kadar umutlar da tazeydi.

2008 yılı Eylül ayında patlak veren ekonomik kriz seçim kampanyasının son kavşağında Obama’ya liderlik testinde rakibini geride bırakma şansı tanımıştı, şimdi sıra kampanya havasından sıyrılıp ekonomiye dört elle sarılma zamanıydı.

O nedenle Obama 24 Şubat 2009’da yaptığı ilk Birliğin Durumu konuşmasına ekonominin durumunu anlatarak başlamayı tercih etmişti — ya da koşullar onu bu seçeneğe itmişti.   Başkan, ekonomik kaygıların diğer tüm sorunları geride bıraktığını, Amerikan rüyasının nasıl hüsrana uğradığını ve geceleri sayısız Amerikalı’yı nasıl uykusuz bıraktığını özetledikten sonra bu zor günlerin de nasıl olsa gelip geçeceğini müjdelemişti.

“Her ne kadar ekonomimiz zayıflamış, güvenimiz sarsılmış olsa da tüm Amerikalılar bilmelidir ki yeniden toparlanacak, yeniden ayağa kalkacak ve geçmişten daha güçlü olacağız,” diyordu yeni başkan.

Obama,  “Sorunun çözümü uzakta değil, üniversitelerimizde, tarlalarımızda, fabrikalarımızdave girişimcilerimizin hayal güçlerinde” diyerek önce  “visionary” bir tablo çizmiş, arkasından da kendisinin neler yapacağını sıralamıştı.

Birinci öncelik yeni iş sahaları açılmasıydı. Bunun için de Obama Kongre’den yüzde 90’ı özel sektörde olmak üzere iki yılda 3.5 milyon kişiye iş yaratılmasını sağlayacak bir teşvik planı çıkarmasını istemişti. Kongre’de hızlı hareket edip Amerikan Ekonomisini Canlandırma ve Yeniden Yatırım Yasası’nı çıkarmıştı. Bu sayede işten çıkarmalar azalacak, 1 Nisan itibariyle herkes biraz daha az vergi ödeyecek, üniversitede çocuk okutan aileler vergi indiriminden yararlanacak, işsiz kalanlar daha uzun süreyle işsizlik sigortasından faydalanabilecekti.

Sonrasında kredi krizi aşılacaktı. Çünkü kredi sıkışıklığı giderilmezse ne kadar teşvik getirilirse getirilsin durum düzelmeyecekti.  Bunun için de yeni bir programla otomobil ve öğrenci kredileri hızlandırılacak, ardından evlerine haciz konulmak üzere olan ailelere yardım eli uzatılacaktı.

Son olarak da bankalara duyulan güveni artıran önlemler vardı sırada. Ama bu yapılırken, bankalar devletten aldıkları yardımların hesabını kuruşu kuruşuna kadar verecek, sorumsuz davranmayacaklardı.  Artık banka yöneticileri devletten aldıkları paraları kendi maaşlarını şişirmek ve lüks harcamalar için kullanamayacaktı. O günler, Obama’nın deyimiyle, geride kalmıştı.

Bunlar 36 günlük başkanının ilk elde yapılacaklar listesindeydi,  ama uzun vadede temiz enerjiye geçiş, dört yıllık görev süresi sonrasında bütçe açığının yarı yarıya indirilmesi de vardı.

Sağlıklı bir bütçe de sağlıklı bir sağlık sistemi gerektiriyordu. İşte bu nedenle artık reform zamanıydı, bu yolda geç kalınmamalıydı.

Obama alkışlarla 71 kere kesilen konuşmasında ekonomik tabloyu 2009’da böyle çizmişti. Peki bir yılda gelinen nokta ne oldu?

Örneğin 3.5 milyon kişiye iş sahası açıldı mı? Yanıt için Çalışma Bakanlığı’nın verilerine bakıldığında ortaya çıkan tablo şu:  Ülkede toplam 15,3 milyon kişi işsiz. 9,2 milyon Amerikalı tam-gün iş bulamadığından part-time çalışıyor. 1,5 milyon kişi son altı ayda iş aramamış bile. 929 bin kişi iş aramaktan tamamen vazgeçmiş. Bu rakamlar toplandığında 26,9 milyon kişinin tam zamanlı bir işte çalışmadığı ortaya çıkıyor.  Bu da toplam işgücünün yüzde 17,35’i anlamına geliyor.

İşsizlik rakamları yükseldikçe Başkan’ın halktan aldığı destek azalıyor.

Ama Başkan’a destek kaybettiren sadece işsizlik değil.  Bankacılar hala bildiklerini okuyor. Bu yıl tekrar kara geçenler sanki daha önce hiçbir şey olmamış gibi rekor primleri cüzdanlarına yerleştirirken,  bireysel müşterilerine kredi açmaya nazlanıyor. Ev taksitlerini azaltmak için daha ucuz faiz oranlarından yararlanmak isteyen ev sahipleri çoğu zaman hüsrana uğruyor.

Sağlık reformuyla ilgili gelişmeler reform yanlılarını da karşıtlarını da memnun etmekten uzak.  Eylül ayında sona eren mali yılda bütçe açığı 1,42 trilyonu aşmış durumda.

Başkan Obama 27 Ocak günü yapacağı konuşmaya muhtemelen yine ekonominin durumuyla giriş yapacak. Muhtemelen de oto sanayine verilen teşvik programı gibi başarılı sonuçlar alınan uygulamaları öne çıkaracak, çocuklu ailelerden daha az vergi alınması gibi hedef programlarını Kongre’den yasalaştırmasını isteyecek.   Ama bir-iki yıldır iş bulmakta zorlanan Amerikalılar’ı iknada biraz zorlanacak.

Ama zaten Obama zor zamanların, zor işlerin insanı değil mi?

©Melek Çağlar. copyrighted material.  her hakkı saklıdır.